Przygotowanie przeglądu literatury obejmuje wyszukiwanie, systematyzowanie oraz krytyczną analizę znacznego zbioru publikacji naukowych na temat badania. Narzędzia sztucznej inteligencji mogą skrócić czas potrzebny na wykonanie rutynowych zadań – wyszukiwanie źródeł, streszczanie artykułów oraz wstępną redakcję tekstu. Zastosowanie takich technologii wymaga jednak od naukowca zrozumienia ich możliwości i ograniczeń, a także przestrzegania wymogów czasopism dotyczących przejrzystości korzystania z AI.
Dlaczego naukowiec powinien wykorzystać AI do przygotowania przeglądu literatury?
Przegląd literatury wymaga znacznych nakładów czasu, ponieważ naukowiec musi przeanalizować i porównać dziesiątki publikacji na dany temat. Narzędzia sztucznej inteligencji pozwalają przyspieszyć poszczególne etapy tej pracy. Wśród głównych zadań, które może przejąć AI, można wyróżnić następujące:
- Wyszukiwanie i wstępna selekcja źródeł. Serwisy przetwarzają znaczne ilości publikacji i znajdują materiały istotne dla tematu badania w krótszym czasie.
- Systematyzowanie i porównywanie danych. Narzędzia umożliwiają porównanie metodologii, próby badawczej oraz wyników różnych badań w uporządkowanej formie.
- Streszczanie treści artykułów. Sztuczna inteligencja pomaga skracać obszerne teksty do głównych tez, co ułatwia wstępne zapoznanie się ze źródłem.
- Wskazywanie luk w dotychczasowych badaniach. Analiza zbioru publikacji pozwala dostrzec obszary, które nie zostały jeszcze wystarczająco zbadane naukowo.
- Redagowanie i porządkowanie tekstu. Narzędzia AI są wykorzystywane do sprawdzania poprawności gramatycznej oraz dostosowania tekstu do wymogów czasopisma.
Ryzyka związane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w przeglądzie literatury
Wykorzystanie sztucznej inteligencji w przeglądzie literatury wiąże się z pewnymi ryzykami. Niektóre systemy mogą generować nieistniejące odniesienia lub w zniekształcony sposób przedstawiać treść oryginalnych publikacji, dlatego każdy fakt, cytat i pozycję bibliograficzną należy sprawdzić w źródle pierwotnym. Ponadto narzędzia AI nie mogą stanowić samodzielnego źródła informacji naukowej i nie powinny być umieszczane w wykazie literatury. Odrębnej uwagi wymaga kwestia poufności – przesyłanie niepublikowanych danych lub materiałów objętych umowami o poufności do ogólnodostępnych serwisów może naruszać warunki takich umów.
Jak uniknąć błędów przy korzystaniu z AI w pracy naukowej?
Aby zminimalizować możliwe ryzyka podczas pracy z narzędziami AI, naukowiec powinien przestrzegać kilku zasad:
- sprawdzać każdy fakt, cytat i odniesienie w źródle pierwotnym
- nie wskazywać sztucznej inteligencji jako autora lub współautora pracy
- odnotowywać sposób wykorzystania narzędzia AI w treści artykułu
- nie przesyłać poufnych lub niepublikowanych danych do ogólnodostępnych serwisów
- zachować ostateczną odpowiedzialność za treść i wnioski przeglądu
Wymogi czasopism naukowych dotyczące wykorzystania AI
Na początku 2026 roku Międzynarodowy Komitet Wydawców Czasopism Medycznych (ICMJE) zaktualizował swoje zalecenia i wprowadził odrębną sekcję dotyczącą wykorzystania sztucznej inteligencji w przygotowaniu publikacji. Zgodnie z tym dokumentem narzędzia AI nie mogą być wskazane jako autor, ponieważ nie ponoszą odpowiedzialności za treść pracy. Autor jest zobowiązany ujawnić, jakie narzędzie zostało wykorzystane i na jakim etapie przygotowania artykułu. Podobne stanowisko zajmuje Komitet ds. Etyki Publikacji (COPE). Czasopisma naukowe, w tym wydawane w Polsce, coraz częściej wprowadzają podobne wymogi do swojej polityki redakcyjnej, dlatego przed złożeniem artykułu warto zapoznać się z aktualnymi zasadami konkretnego czasopisma.
Przegląd literatury pozostaje jednym z najbardziej czasochłonnych etapów pracy naukowej, a sztuczna inteligencja może ułatwić niektóre jego elementy – wyszukiwanie źródeł, streszczanie treści oraz wstępną redakcję tekstu. Jednocześnie odpowiedzialność za dokładność, kompletność i naukową zasadność przeglądu spoczywa na naukowcu. Staranna weryfikacja danych oraz przestrzeganie wymogów konkretnego czasopisma pozwalają korzystać z możliwości AI bez ryzyka dla jakości pracy i naukowej reputacji autora.
Potrzebujesz pomocy w przygotowaniu i sformatowaniu przeglądu literatury do artykułu naukowego? Skontaktuj się z firmą „Publikacje Naukowe”. Nasi specjaliści pomogą zredagować tekst, sformatować wykaz literatury oraz wybrać czasopismo naukowe do publikacji. Masz jeszcze pytania? Wypełnij formularz poniżej, a nasz menedżer skontaktuje się z Tobą w najbliższym czasie. Razem ku nowym osiągnięciom naukowym!
