Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Polski planuje do końca lutego opublikować rozporządzenie dotyczące aktualizacji zasad tworzenia wykazu czasopism naukowych. Co będzie obejmować reforma? Jakie zmiany planuje się wprowadzić? Jak będzie przebiegać ocena czasopism? Omówimy to w dzisiejszym artykule.
Ministerialny wykaz czasopism naukowych
Ministerialny wykaz czasopism to oficjalny wykaz publikowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW), który przyznaje określoną liczbę punktów za publikację artykułu w danym czasopiśmie naukowym. Ocenianych jest około 35 000 tytułów, co sprawia, że ocena oparta na punktach stanowi trudne zadanie.
Nowy wykaz ma być wykorzystywany w procesie oceny jakości działalności badawczej uniwersytetów i instytutów w okresie 2026-2030. Ocena jest ważna dla kategoryzacji jednostek, co wpływa na wysokość dotacji budżetowych oraz uprawnienia do nadawania stopni naukowych.
Problemy ministerialnego wykazu publikacji: co będzie obejmować reforma?
Niektórzy naukowcy zgłaszali pewne trudności związane z funkcjonowaniem ministerialnego wykazu czasopism oraz rankingowanych wydawnictw. Choć jest to niezbędne narzędzie oceny działalności naukowej, w praktyce stwarza ono pewne bariery dla studentów, którzy chcieliby upowszechniać własne badania. W związku z tym Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego rozpoczęło prace nad tym zagadnieniem.
Proponowany regulamin ma na celu zmianę podejścia do tworzenia wykazu czasopism naukowych, opartego na oczekiwaniach środowiska akademickiego.
Aktualnym problemem pozostaje wysoki koszt publikowania w czasopismach otwartego dostępu oraz ograniczone możliwości wsparcia finansowego. Programy uczelniane są ukierunkowane głównie na doktorantów i pracowników naukowych, często nie uwzględniając studentów studiów pierwszego, drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich. W rezultacie młodzi naukowcy napotykają znaczące przeszkody w upowszechnianiu swoich osiągnięć naukowych.
Wśród zmian przewidzianych reformą kluczowe są następujące:
- Nowy wykaz czasopism ma być bardziej przejrzysty, bardziej demokratyczny oraz ma doceniać publikacje w języku polskim.
- Zostaną wprowadzone dwie części wykazu: automatyczna (czasopisma z baz danych Scopus, WoS oraz programu wsparcia) oraz ekspercka, oceniana przez członków PAN.
- Ocena monografii, książek oraz konferencji, przy jednoczesnym zachowaniu kontroli nad standardami etycznymi.
Jak będzie tworzony nowy wykaz i co będzie obejmował?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego poinformowało, że nie zostaną wprowadzone żadne radykalne zmiany w systemie oceny, jednak planowane jest udoskonalenie już istniejącego.
Nowy model oceny przesunie akcent z ilości na jakość publikacji naukowych. Pomimo tych zmian wykaz czasopism i recenzowanych materiałów konferencyjnych, a także wydawnictw, pozostanie elementem tego systemu.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podkreśliło również autonomię uczelni w określonych obszarach. Wyjaśniono, że przepisy nie wymagają od uczelni korzystania z wykazów czasopism przy przyznawaniu finansowania publikacji ani przy ustalaniu kryteriów stypendium rektora dla najlepszych studentów. Decyzje w tych sprawach należą do podmiotów systemu nauki i szkolnictwa wyższego.
Jak wskazaliśmy powyżej, nowy wykaz publikacji naukowych będzie składał się z dwóch części, w szczególności:
- Czasopisma z baz danych Scopus i Web of Science, a także z programu wsparcia polskich czasopism naukowych.
- Czasopisma, które mogą zostać dodane do wykazu na wniosek ekspertów. Rozpatrywane mogą być czasopisma z takich baz danych jak ERIH+, DOAJ, EBSCO oraz Index Copernicus International (poprzez Journal Master List). Takie rekomendacje mają podlegać głosowaniu członków Polskiej Akademii Nauk (PAN), a uzasadnienie włączenia czasopisma ma być upubliczniane.
Ocena monografii, konferencji oraz polskich publikacji
W naukach humanistycznych, społecznych oraz teologii rola ekspertów będzie rosła. Każde czasopismo w tych obszarach może zostać zgłoszone do oceny eksperckiej, co może skutkować przyznaniem do 200 punktów. W naukach ścisłych i technicznych ocena ekspercka będzie stosowana głównie wobec czasopism branżowych bez wskaźników bibliometrycznych i będzie ograniczona do maksymalnie 70 punktów.
Jeśli chodzi o ocenę wydawców publikujących monografie, największą zmianą jest wprowadzenie nowej kategorii pośredniej (na poziomie 140 punktów, ponieważ wcześniej istniała luka między 80 a 200 punktami, co było krytykowane przez środowisko akademickie). Teraz także polscy wydawcy będą mieli szansę uzyskać maksymalną liczbę punktów. Książki również zostaną włączone do definicji monografii.
Finansowanie Wirtualnej Biblioteki Naukowej w 2026 roku
Obecnie trwają prace nad finansowaniem Wirtualnej Biblioteki Nauki w 2026 roku. Jej celem jest w szczególności zapewnienie maksymalnego dostępu do materiałów w trybie otwartego dostępu.
Warto zauważyć, że kwestia otwartego dostępu jest dość złożona. Niektóre czasopisma w ten sposób zapewniają szeroki dostęp do informacji, jednak nie gwarantuje to rzetelności procesu publikacji. Taki model stosują również wydawnictwa, które dążą do zysku, a nie do upowszechniania materiałów wysokiej jakości.
W wyżej wspomnianym projekcie rozporządzenia uwzględniono bazę Directory of Open Access Journals (DOAJ), która obecnie indeksuje ponad 22 tysiące czasopism o otwartym dostępie. Indeksowanie czasopisma w tej bazie umożliwia włączenie go do ministerialnego wykazu czasopism naukowych.
Jak będzie przebiegać ocena czasopism naukowych?
Proces oceny będzie prowadziła Komisja ds. Ewaluacji Nauki i składa się on z dwóch etapów: bibliometrycznego oraz eksperckiego, po czym Komisja ma prawo uzgodnić wyniki, skorygować punkty w ramach zasad i przygotować projekt wykazu.
Pierwszy etap
Najpierw Komisja określi percentyl czasopisma na podstawie wybranych wskaźników wpływu, zgodnie z dyscypliną naukową. Przed oceną Komisja przyporządkuje do dyscyplin naukowych również czasopisma z baz Scopus i Web of Science oraz te finansowane w ramach programu „Wsparcie czasopism naukowych”, a także materiały konferencyjne DBLP z bibliografii w informatyce.
Na podstawie ustalonych wartości każdemu czasopismu naukowemu zostaną przyznane punkty od 40 do 200, zgodnie z jego wartościami percentylowymi. Krajowa Rada Ewaluacji Nauki (KEN) będzie mogła zwiększyć wyliczoną wartość percentyla lub średnią wartość percentyla do 10 w przypadku czasopism naukowych o szczególnym znaczeniu dla realizacji celów krajowej polityki naukowej.
Na podstawie oceny wpływu czasopism naukowych lub materiałów konferencyjnych na rozwój nauki KEN przyznaje czasopismom i materiałom konferencyjnym od 20 do 200 punktów. Czasopismom wybranym w ramach programu „Wsparcie czasopism naukowych” zostanie przyznane 20 punktów.
Drugi etap
Drugi etap to ocena ekspercka, którą przeprowadzają zespoły wybrane przez Ministra. Najpierw zespoły dokonają wstępnej selekcji czasopism naukowych z baz ERIH+, DOAJ, EBSCO lub ICI JML i przygotują listy czasopism o międzynarodowej reputacji.
Takie czasopisma powinny mieć istotny wpływ na rozwój danej dyscypliny naukowej oraz spełniać standardy etyczne i naukowe proponowane do włączenia do wykazu czasopism naukowych.
Zespoły przygotują także uzasadnienie dla każdego czasopisma naukowego ujętego na listach, dotyczące zgodności z powyższymi wymaganiami, i przedłożą je do zatwierdzenia Komisji wraz z listami wybranych czasopism naukowych. Czasopismom naukowym przyjętym przez Komisję ds. Edukacji Narodowej zostanie przyznane 20 punktów.
Subskrybuj nasze media społecznościowe i śledź naszego bloga, aby być na bieżąco z aktualnymi informacjami, ponieważ regularnie dzielimy się danymi o nowych trendach oraz aktualizacjami w obszarze edukacji, nauki i naukometrii. Razem ku naukowym osiągnięciom!
