W ustawie budżetowej na 2026 rok przeznaczono znaczną kwotę na rozwój szkolnictwa wyższego i nauki. Dość dużą część tych środków planuje się przeznaczyć na wsparcie badań naukowych oraz przygotowanie kadry dydaktycznej. Ponadto szczególną uwagę otrzymają badania medyczne oraz szkoły medyczne. Jakie finansowanie planowane jest w 2026 roku? Co zakłada inicjatywa Funduszu Rozwoju Technologii Przełomowych? Omówimy to w dzisiejszym artykule.
Podział środków budżetowych na edukację i naukę
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Rzeczypospolitej Polskiej jest głównym organem władzy wykonawczej odpowiedzialnym za podział finansowania publicznego w obszarze nauki i szkolnictwa wyższego. W ustawie „O budżecie państwa na 2026 rok” z dnia 9 stycznia 2026 roku określono ogólną wielkość wydatków budżetowych, w tym środki przeznaczone na edukację i badania naukowe.
Podział finansowania jest realizowany przez ministerstwo na podstawie programów budżetowych i dotacji celowych, a także zgodnie z przepisami ustawy „Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce” z dnia 20 lipca 2018 roku. Środki są kierowane poprzez kilka głównych mechanizmów, w szczególności poprzez finansowanie podstawowe uczelni, wsparcie studiów doktoranckich i programów stypendialnych, finansowanie infrastruktury badawczej, a także konkursy grantowe administrowane przez wyspecjalizowane agencje (w szczególności Narodowe Centrum Nauki oraz Narodowe Centrum Badań i Rozwoju).
Główne kierunki finansowania w 2026 roku
W 2026 roku finansowanie budżetowe w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki w Polsce jest kierowane przede wszystkim na funkcjonowanie systemu uczelni i instytucji naukowych, a także na infrastrukturę badawczą oraz realizację programów badawczych. Obejmuje to również finansowanie grantów oraz badań stosowanych/praktycznych i innowacji (B+R), które są częściowo rozdzielane przez właściwe ministerstwa i instytucje w zależności od obszaru tematycznego.
Szczególnie istotne jest to, że finansowanie będzie obejmowało wszystkie uczelnie, w tym szkoły medyczne, a także badania medyczne, które w ostatnich latach stały się priorytetem polityki państwa.
Finansowanie polskiej edukacji i nauki w 2026 roku
W 2026 roku budżet na edukację i naukę w Polsce wyniesie 44,26 mld zł, co według danych Ministerstwa Finansów jest o 1 mld zł wyższe niż w 2025 roku.
Większość środków (41,12 mld zł) zostanie przeznaczona na zapewnienie funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki, w tym kształcenie studentów, doktorantów oraz pracowników naukowych. Kwota ta obejmuje również wymianę stypendialną oraz pomoc finansową dla studentów i doktorantów.
Za realizację tego zadania odpowiada kilka ministerstw. Główna część tej kwoty trafi do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, które będzie dysponować 33,7 mld zł, w tym 26,2 mld zł na kształcenie i badania (subwencja). Kwota ta obejmuje także, między innymi, dotację dla Narodowego Centrum Nauki (1,75 mld zł – bez zmian w porównaniu z obecnym poziomem).
W pozostałych ministerstwach wydatki na naukę i szkolnictwo wyższe są przewidywane następująco: Ministerstwo Zdrowia – 3,7 mld zł, Ministerstwo Obrony Narodowej – 1,6 mld zł, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego – 1,2 mld zł, Ministerstwo Infrastruktury – 631 mln zł, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji – 278 mln zł, Ministerstwo Sprawiedliwości – 62,9 mln zł.
Instytucje te, wraz z Polską Akademią Nauk (129,5 mln zł) oraz Głównym Urzędem Miar (Główny Urząd Miar), będą dysponować łącznie ponad 7 mld zł, co jest 4,7 razy mniej niż Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Obszary podziału finansowania w 2026 roku
| Kierunek | Budżet | Przeznaczenie |
| Wyższe wykształcenie i nauka | 41,12 mld zł | kształcenie studentów, doktorantów itp. |
| Badania praktyczne (B+R) | 3,14 mld zł | innowacje, badania stosowane, współpraca z biznesem |
| Ministerstwa i instytucje | 7 mld zł | wydatki na edukację i naukę |
| Subwencje edukacyjne i naukowe | 26,2 mld zł | podstawowe finansowanie uczelni wyższych i nauki |
| Narodowe Centrum Nauki | 1,75 mld zł | dotacje i badania podstawowe |
Badania i innowacje
Ponieważ na badania o praktycznym zastosowaniu przeznaczono łącznie 3,14 mld zł, środki te zostaną skierowane na finansowanie projektów, które mogą wpłynąć na gospodarkę oraz praktykę kliniczną. Podkreśla się również, że inwestycje te mają kluczowe znaczenie z punktu widzenia rozwoju nauki, wzrostu innowacyjności oraz wzmocnienia konkurencyjności polskiej nauki i gospodarki w środowisku międzynarodowym.
Skuteczność tej strategii będzie oceniana m.in. liczbą międzynarodowych patentów uzyskanych przez polskich naukowców w Europejskim Urzędzie Patentowym oraz w Urzędzie Patentów i Znaków Towarowych Stanów Zjednoczonych. Dla uczelni medycznych oznacza to możliwość przyspieszenia wdrażania innowacyjnych metod leczenia, stosowania nowych urządzeń oraz rozwiązań medycznych.
Fundusz Rozwoju Technologii Przełomowych
Prezydent Polski Karol Nawrocki podpisał również inicjatywę ustawodawczą dotyczącą nowego wsparcia dla uczelni i biznesu. Inicjatywa ta ma na celu uzupełnienie już istniejących instrumentów, takich jak Narodowe Centrum Badań i Rozwoju oraz Polski Fundusz Rozwoju, oferując szybszy dostęp do finansowania oraz szersze wsparcie.
Fundusz będzie dysponował budżetem w wysokości 5 mld zł rocznie i zapewni pełne, bezpośrednie wsparcie polskim firmom będącym twórcami technologii o strategicznym znaczeniu. Warto zaznaczyć, że w projekcie ustawy „O Funduszu Rozwoju Technologii Przełomowych” przewidziano coroczną wpłatę budżetową nie niższą niż 5 mld zł, jednak limit wydatków z budżetu państwa w związku z wdrożeniem ustawy na 2026 rok wynosi 2,5 mld zł, a od 2027 roku – 5 mld zł.
Część środków zostanie przeznaczona na projekty badawczo-rozwojowe, a także na współpracę między uczelniami, przemysłem oraz instytucjami publicznymi.
Budżet funduszu będzie rozdzielany na następujące obszary:
- biotechnologie
- medycyna
- sztuczna inteligencja
- robotyka
- technologie kosmiczne
- technologie cyfrowe
- technologie ekologiczne
- neurotechnologie
Przyznane środki zostaną skierowane do uczelni, instytutów Polskiej Akademii Nauk oraz instytutów badawczych. Decyzje o podziale środków będą podejmowane w drodze otwartego konkursu.
Ponadto powołano Radę ds. Nowych Technologii, która będzie współpracować w zarządzaniu Funduszem. Głównym zadaniem tej rady jest stworzenie forum dialogu w sprawach mających kluczowe znaczenie dla rozwoju technologicznego i gospodarczego Polski.
Zapisz się do naszych mediów społecznościowych i śledź nasz blog, aby być na bieżąco z aktualnymi informacjami, ponieważ regularnie dzielimy się danymi na temat nowych trendów i aktualizacji w dziedzinie edukacji, nauki i naukometrii. Razem do osiągnięć naukowych!
