Journal Impact Factor jest często postrzegany jako uniwersalny wskaźnik jakości publikacji naukowych. W rzeczywistości jednak określa on średni poziom cytowalności artykułów w czasopiśmie, a nie wartość naukową każdej poszczególnej pracy. Dlaczego artykuł opublikowany w czasopiśmie o wysokim współczynniku wpływu nie zawsze jest wpływowy? Jakie wskaźniki należy uwzględnić, aby obiektywnie ocenić badanie? Omówimy to w naszym materiale.
Czym jest Journal Impact Factor i jak się go oblicza?
Impact Factor (IF) oblicza firma Clarivate dla czasopism uwzględnionych w bazie Journal Citation Reports (JCR).
IF za dany rok to liczba cytowań, jakie w tym roku otrzymały artykuły czasopisma z dwóch poprzednich lat. Liczbę tę dzieli się przez liczbę tych artykułów.
Wskaźnik powstał pierwotnie po to, by dobierać czasopisma do indeksu cytowań Science Citation Index oraz pomagać bibliotekom w wyborze tytułów do prenumeraty. Jego twórca, Eugene Garfield, nie traktował go jako sposobu oceny pojedynczej pracy naukowej.
Impact Factor to średnia wartość dla całego czasopisma, a nie dla artykułu
Wskaźnik uśrednia cytowalność wszystkich artykułów czasopisma z dwóch lat. Ale cytowania w obrębie jednego czasopisma rozkładają się bardzo nierównomiernie.
Niewielka część artykułów zdobywa większość cytowań i podnosi średnią czasopisma. Pozostałe publikacje są cytowane zauważalnie rzadziej, niż wskazuje jego IF.
To ogranicza wykorzystanie wskaźnika do oceny konkretnej pracy:
- stanowi średnią wartość dla wszystkich artykułów czasopisma z dwóch lat
- opiera się na bardzo nierównomiernym rozkładzie cytowań między artykułami
- nie uwzględnia metodologii, nowatorstwa ani powtarzalności konkretnej pracy
- może rosnąć dzięki artykułom przeglądowym, które średnio są cytowane częściej niż oryginalne badania
- podlega wpływowi autocytowań i polityki redakcyjnej czasopisma
Dlaczego wysoki Impact Factor nie gwarantuje jakości artykułu?
Związek między impact factorem czasopisma a rzeczywistą cytowalnością pojedynczego artykułu istnieje. Ale zwykle jest on słaby, a jego siła zależy od dziedziny naukowej.
Dlatego nawet w czasopismach z wysokim IF pojawiają się artykuły, które są cytowane bardzo rzadko. I odwrotnie – w czasopismach o niższym wskaźniku zdarzają się prace o szerokim oddźwięku naukowym.
Impact Factor oficjalnie nie jest zalecany do oceny artykułu
W 2012 roku przyjęto Deklarację z San Francisco w sprawie oceny badań naukowych (DORA). Zaleca ona wprost, by nie zastępować impact factorem czasopisma oceny jakości konkretnego artykułu ani wkładu danego naukowca.
Deklarację podpisało już ponad 25 000 naukowców i organizacji naukowych na całym świecie – od uczelni po wydawnictwa i fundusze naukowe. Wśród sygnatariuszy jest Komisja Europejska. Ten kierunek nazywa się responsible research assessment, czyli odpowiedzialna ocena badań naukowych.
Podobna zasada obowiązuje również na poziomie krajowych systemów oceny. W Polsce funkcjonuje wykaz czasopism punktowanych zatwierdzana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Punkty w tym wykazie również przyznaje się całemu czasopismu, a nie pojedynczej publikacji. Obecnie ministerstwo przygotowuje zaktualizowaną wersję wykazu, dlatego szczegółowe kryteria mogą się zmienić.
Jak ocenić artykuł bez uwzględniania Impact Factor?
Naukometria oferuje też inne podejścia. Skupiają się one na konkretnej pracy, a nie na czasopiśmie jako całości, i uzupełniają ocenę ekspercką, a nie ją zastępują:
- Sprawdź rzeczywistą liczbę cytowań samego artykułu, a nie średnią wartość dla czasopisma.
- Zweryfikuj, czy metodologia badania odpowiada standardom przyjętym w danej dyscyplinie.
- Oceń powtarzalność wyników i dostępność danych źródłowych, jeśli wynika to z tematu pracy.
- Zwróć uwagę na treść recenzji, jeśli czasopismo publikuje je w otwartym dostępie.
- Weź pod uwagę altmetrię – wzmianki o artykule w bazach profesjonalnych i otwartych dyskusjach środowiska naukowego.
Impact Factor pozostaje przydatnym punktem odniesienia przy wyborze czasopisma do publikacji. Ale jego znaczenie ogranicza się do poziomu całego wydawnictwa.
Ocena konkretnej pracy wymaga odrębnej analizy – jej metodologii, rzeczywistej cytowalności i odbioru w środowisku naukowym. Takie podejście daje dokładniejszy obraz wkładu artykułu niż ogólny wskaźnik czasopisma.
Potrzebujesz pomocy z publikacją artykułu naukowego? Specjaliści firmy „Publikacje Naukowe” pomogą dobrać czasopismo odpowiadające tematowi i poziomowi badania oraz będą towarzyszyć Ci na każdym etapie procesu publikacji. Aby otrzymać bezpłatną konsultację, wypełnij poniższy formularz, a nasz menedżer skontaktuje się z Tobą w najbliższym czasie. Naprzód, ku nowym osiągnięciom naukowym!
